Als leefstijlcoach begeleid ik sinds een aantal jaren mensen naar een gezondere leefstijl. Dit doe ik onder andere via de GLI (Gecombineerde Leefstijlinterventie): een tweejarig programma waarin deelnemers bewuster leren omgaan met voeding, beweging, ontspanning, stress en andere factoren die van invloed zijn op hun gezondheid en welzijn.
De GLI wordt onder bepaalde voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering. Deelname is onder meer afhankelijk van het BMI en eventuele aanvullende gezondheidsrisico’s. Een huisarts of andere zorgverlener kan iemand hiervoor verwijzen. Binnen de GLI bestaan verschillende erkende programma’s en inmiddels zijn er door het hele land veel aanbieders.
In 2024 namen ongeveer 121.000 mensen deel aan een GLI. Inmiddels ligt dat aantal hoger en de belangstelling blijft groeien. Dat is niet zo vreemd. Meer dan de helft van de volwassenen in Nederland heeft inmiddels overgewicht. Overgewicht en een ongezonde leefstijl vergroten onder andere het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Daarmee neemt ook de druk op onze gezondheidszorg toe.
Hoe is het toch zover gekomen?
Kijk je naar foto’s van zo’n zestig jaar geleden, dan lijkt overgewicht veel minder prominent aanwezig dan tegenwoordig. Onze leefomgeving is sindsdien sterk veranderd. We bewegen gemiddeld anders, zitten veel meer en hebben overal en op ieder moment toegang tot eten en drinken.
Vooral ons voedselaanbod is enorm veranderd. Supermarkten liggen vol met sterk bewerkte producten die vaak veel zout, suiker en/of verzadigd vet bevatten. Ook het aanbod van fastfood, snacks, frisdrank en andere calorierijke producten is groot. Ze zijn gemakkelijk verkrijgbaar, worden intensief aangeprezen en zijn vaak relatief goedkoop.
We weten inmiddels veel over het belang van gezonde voeding. Toch vind ik het zorgelijk dat een ongezond voedingspatroon in onze omgeving zo gemakkelijk de norm kan worden. Dat merk ik ook wanneer mensen aan een GLI-programma beginnen. Veel deelnemers ontdekken pas tijdens het traject hoeveel invloed hun dagelijkse omgeving en gewoontes hebben op de keuzes die ze maken.
Gezond leven wordt dan al snel voorgesteld als een kwestie van discipline. Maar hoe eerlijk is dat wanneer iemand iedere dag opnieuw wordt omringd door een overvloed aan producten die juist niet bijdragen aan een gezonde leefstijl?
Bewustwording van de eigen leefstijl
Voor veel deelnemers gaat er tijdens het programma een nieuwe wereld open. Ze leren anders kijken naar voeding, maar ook naar beweging, slaap, stress, mentale gezondheid en zingeving. Op al deze gebieden zie ik de deelnemers mooie stappen maken.
Veel deelnemers zijn gemotiveerd om hun gewoontes daadwerkelijk te veranderen en gezonder door het leven te gaan. Maar daar staat iets tegenover: terwijl zij hard werken aan verandering, verandert hun omgeving nauwelijks mee.
Het aanbod van sterk bewerkte voeding en dranken blijft enorm. Tegelijkertijd spelen producenten steeds vaker in op de groeiende behoefte aan producten met een gezond imago. Termen als ‘proteïne’, ‘eiwitrijk’, ‘vezelrijk’, ‘koolhydraatarm’ en ‘glutenvrij’ staan prominent op verpakkingen.
Maar een dergelijke claim betekent niet automatisch dat een product als geheel gezond is. Het blijft daarom belangrijk om verder te kijken dan de voorkant van een verpakking en aandacht te besteden aan de ingrediënten en voedingswaarde.
Gezond eten: terug naar de basis
Mijn eigen visie op gezond eten is eenvoudig: kies zo veel mogelijk voor pure of minimaal bewerkte producten en houd het simpel. Groente, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten en andere producten die dicht bij hun oorspronkelijke vorm staan, vormen wat mij betreft een goede basis.
Een groot gedeelte van wat tegenwoordig in de supermarkt ligt, hebben we vanuit voedingsoogpunt helemaal niet nodig. Bovendien weten we steeds meer over de relatie tussen voeding, onze darmflora en onze gezondheid. Dat betekent niet dat iedere toevoeging of ieder bewerkt product per definitie ongezond is. Wel is er voldoende reden om kritisch te kijken naar een voedingspatroon waarin sterk bewerkte producten een steeds grotere plaats innemen.
En precies daar zit voor mij de tegenstrijdigheid.
Aan de ene kant investeren we via de gezondheidszorg in programma’s zoals de GLI om mensen te helpen gezonder te leven. Aan de andere kant sturen we diezelfde mensen na iedere bijeenkomst terug naar een omgeving waarin ongezonde keuzes overal aanwezig, aantrekkelijk en gemakkelijk verkrijgbaar zijn.
We vragen dus veel van het individu, terwijl de omgeving maar beperkt verandert.
Natuurlijk hebben mensen een eigen verantwoordelijkheid. Maar als we werkelijk willen dat Nederland gezonder wordt, kunnen we die verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij het individu neerleggen. Ook supermarkten, voedselproducenten, gemeenten, zorgverzekeraars en de overheid hebben hierin een rol.
Daar ligt wat mij betreft de volgende grote stap: niet alleen mensen leren hoe ze gezonder kunnen leven, maar een omgeving creëren die hen daar daadwerkelijk bij helpt.
Want hoeveel effect kunnen we verwachten van leefstijlinterventies als de wereld buiten de spreekkamer voortdurend de andere kant op duwt?
Wanneer gaan we niet alleen proberen de mens te veranderen, maar eindelijk ook de omgeving?
Manon Tromp is leefstijlcoach en begeleidt mensen naar een gezondere en bewustere manier van leven. Vanuit haar liefde voor de natuur gelooft zij in de kracht van eenvoud, vertragen en teruggaan naar de basis. Gezondheid gaat voor haar verder dan voeding en beweging: ook rust, bewustzijn, zingeving en verbinding met jezelf spelen een belangrijke rol. Haar uitgangspunt is niet perfectie, maar bewust kiezen voor wat écht bij jou past.